Ở miền Tây có một nơi nuôi rất nhiều con rắn hổ mang chúa, rắn hổ đất, mai gầm… cực độc. Hằng năm nơi đây lấy nọc độc rắn bào chế huyết thanh cứu hàng nghìn người.

Bạn đang xem: Rắn hổ chúa (hổ mây) & rắn hổ mang thường


Xem clip:

Trại rắn miền Tây

Trung tâm Nuôi trồng Nghiên cứu Chế biến Dược liệu - Cục Hậu cần - Quân khu 9, hay còn gọi Trại rắn Đồng Tâm - là nơi nuôi, bảo tồn nhiều loại rắn hổ cực độc lớn nhất Việt Nam 

Trại rắn Đồng Tâm nằm cặp bờ sông Tiền, trên địa bàn huyện Châu Thành, Tiền Giang, diện tích khoảng 12ha, được thành lập vào năm 1977.

Đây là nơi duy nhất trong cả nước, mọi người có thể tận mắt chứng kiến đời sống tự nhiên của các loài rắn, nhất là những loại rắn cực độc như: hổ mang chúa, mai gầm…

 
Những con rắn hổ mang chúa (rắn hổ mây) trong Trại rắn Đồng Tâm

Mỗi con rắn hổ được nuôi trong 1 chuồng riêng. Chuồng được xây phù hợp với tập tính của rắn như có nơi phơi nắng, có hang cho chúng nghỉ ngơi.

Đặc biệt, khi vào Trại rắn Đồng Tâm mọi người sẽ tận mắt chứng kiến những con rắn hổ mang chúa khổng lồ hay rắn hổ đất ngóc đầu, khèn, phùn mang, thủ thế… Nhiều người thót tim, “hồn vía bay mất” khi thấy rắn hổ mang ngóc đầu, lăm lăm nhìn...

Loại rắn đang được “cưng” nhất trong Trại Đồng Tâm là rắn hổ mang chúa với rất nhiều con đạt trọng lượng hơn 10kg/con. Con rắn hổ mang chúa lớn nhất của Trại rắn Đồng Tâm nuôi đạt trọng lượng khoảng 27kg, dài 4,2m, tuổi thọ 17 năm.

Rắn hổ mang chúa
 
 
Những con rắn hổ khèn, phùn mang trong Trại rắn Đồng Tâm

“Hiện tại trung tâm đang nuôi khoảng 50 loài rắn, gồm rắn độc và không độc. Các loại rắn độc thì trung tâm nuôi để bảo tồn, cho sinh sản, nguyên cứu khoa học, cũng như lấy nọc độc bào chế ra huyết thanh để cứu người”, chị Mai Thái Hiền, hướng dẫn viên của Trại rắn Đồng Tâm cho biết.

Chị Hiền cho biết thêm, hiện trong Trại rắn Đồng Tâm đang nuôi hơn 10 loài rắn độc. Trong đó, trại rắn đang nuôi vào bảo tồn hai loài là hổ mang chúa và hổ mang.

“Rắn hổ mang hay còn gọi rắn hổ mây có trọng lượng rất to và dài hơn những loại rắn độc khác. Nọc đầu của hổ mang chúa cũng đứng đầu. Rắn hổ mang chúa thường sống ở rừng rậm cao nguyên, rừng nhiệt đới, đồng cỏ, đồng bằng, hồ nước.

Chúng sinh sản từ 20 - 50 trứng/lứa vào tháng 4-5 hằng năm. Thức ăn của chúng là các loại rắn khác, chim, thằn lằn. Rắn hổ mang chúa nằm trong Sách đỏ của Việt Nam, nằm ở bậc E. Tuổi thọ của chúng khoảng 30 năm”, chị Hiền nói.

 
Rắn mai gầm loại rắn cực độc. Ban ngày rắn mai gầm chậm chạp, song đêm tối chúng rất nhanh nhẹn. 
Người ta thường nói "Rắn rắn mai gầm cắn nằm tại chỗ".

Vẫn theo chị Hiền, rắn hổ mang cũng là loại rắn cực độc. Mỗi 1 gram nọc độc, có thể giết chết 166 người trưởng thành. Còn một loại rắn cực độc khác là rắn mai gầm.

“Rắn mai gầm có cơ thể rất đặc biệt là hình tam giác. Nhìn bền ngoài chúng có vẻ gầy, ốm, lừ đừ, chậm chạp vào ban ngày nhưng buổi tối chúng rất nhanh nhẹn. Nọc độc của chúng cũng vô song.

Người ta hay nói “rắn mai gầm cắn nằm tại chỗ; rắn hổ cắn còn kịp về nhà” để so sánh nọc độc của hai loại rắn với nhau. Nọc của rắn mai gầm ảnh hướng tới thần kinh và mạch máu”, chị Hiền cho biết thêm.

Rắn hổ đất
 
 

Hiện nay, cứ khoảng 3 - 6 tháng, những chú rắn tại Trại rắn Đồng Tâm sẽ được lấy nọc độc 1 lần. Rắn được lấy nọc độc phải từ 2 năm tuổi trở lên và là con khỏe mạnh. Trước khi lấy nọc, rắn được cho nhịn ăn từ 5 -7 ngày.

“Nọc độc rắn là nguồn dược liệu vô cùng quý giá để sản xuất huyết thanh kháng độc dùng điều trị, cứu người“, chị Hiền nói thêm.

Trại rắn Đồng Tâm còn được xác lập kỷ lục "Bảo tàng rắn đầu tiên ở Việt Nam". 

 
Các tiêu bản rắn tại Trại rắn Đồng Tâm
 
 

Khoa cấp cứu người bị rắn cắn

Không chỉ nuôi rắn và lấy nọc, Trại rắn Đồng Tâm còn có khoa cấp cứu để điều trị các trường hợp bị rắn độc cắn.

Bác sĩ Nguyễn Văn Tuấn, Chủ nhiệm Khoa Điều trị rắn cắn của Trại rắn Đồng Tâm cho biết, mỗi năm nơi đây tiếp nhận hơn 1.500 người bị rắn cắn. Cá biệt có năm lên đến 1.800 ca.

“Đa số các nạn nhân bị rắn cắn đến từ các tỉnh như: Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Long An, Vĩnh Long…; thậm chí có người ở Bình Thuận, Đồng Nai, Bình Dương. Nhiều nhất là người dân bị rắn lục đuôi đỏ cắn, trung bình mỗi năm chiếm hơn 60%”, bác sĩ Tuấn nói và cho biết, người bị rắn cắn nhập viện nhiều nhất vào mùa mưa.

Khoa điều trị rắn cắn của Trại rắn Đồng Tâm 

“Chỉ cần sơ cứu đúng cách, đưa đến đây kịp thời, tất cả người bị rắn cắn được cứu sống và sớm phục hồi sức khỏe, không có trường hợp tử vong", bác sĩ Tuấn nói thêm. 

Theo bác sĩ Tuấn, để đề phòng rắn độc cắn, bà con nên hạn chế đi đến những nơi có cây, cỏ rậm rạp. Nếu cần thiết đến những nơi đó thì nên phải có dụng cụ bảo hộ và khi đi cần dùng gậy để xua đuổi rắn.

Bác sĩ Tuấn thăm khám cho 1 bé trai bị rắn cắn

Bác sĩ Tuấn cũng khuyến cáo trường hợp người dân bị rắn cắn nên bình tĩnh; cần nhanh chóng garô phía trên vết thương.

Sau đó đến ngay cơ sở y tế gần nhất để xử trí bước đầu vết cắn, và nhanh chóng đến nơi điều trị rắn cắn để được chữa trị kịp thời…

 
Trại rắn Đồng Tâm

Trại rắn Đồng Tâm còn có xưởng sản xuất các loại thuốc y học dân tộc từ trăn và rắn để phục vụ sức khoẻ cho nhân dân như: cao trăn, cao rắn, mỡ trăn, rượu rắn, kem bôi da… Nơi đây còn thu hút nhiều du khách đến tham quan. Du khách có thể chiêm ngưỡng nhiều loại rắn khác nhau, từ những loài rắn hiền lành như: rắn ráo, rắn nước… đến các loài rắn độc như hổ chúa hổ mang, mai gầm…

Rắn hổ mang chúa là một loài rắn độc thuộc họ Rắn hổ, có tên khoa học là Ophiophagus Hannah. Nó là loài rắn lớn nhất trong họ Rắn hổ và là một trong những loài rắn độc nguy hiểm nhất trên thế giới. Rắn hổ mang chúa phân bố chủ yếu ở Đông Nam Á, bao gồm Ấn Độ, Trung Quốc, Đông Dương và Indonesia. Rắn hổ mang chúa có một nọc độc mạnh mẽ và có thể dẫn đến tử vong nếu bị cắn.

Cách nhận biết rắn hổ mang chúa

Rắn hổ mang chúa (còn gọi là rắn hổ mây) là một trong các loại rắn hổ mang ở Việt Nam. Chúng được coi là vua của thế giới loài rắn bởi khả năng săn mồi tự phách và nọc cực độc. Loài rắn này có thể giết chết con mồi chỉ với một phát cắn.

*

Theo các chuyên gia và những người có kinh nghiệm, cách phân biệt rắn hổ mang chúa với các loài rắn khác dựa vào những đặc điểm sau:

Rắn hổ mây trưởng thành thường có kích thước từ 3 – 5m. Đây là loài lớn nhất trong những loài rắn có nọc độc. Rắn hổ mang chúa lớn nhất Việt Nam được ghi nhận nặng tới 60kg ở núi Mây.Lưng của chúng có màu vàng, nâu hoặc đen. Trên thân thường có các vệt ngang màu vàng. Cổ họng thường có màu kem hoặc vàng nhạt. Đây là một trong những cách nhận biết rắn hổ mang chúa được nhiều người áp dụng nhất.Một đặc điểm để nhận biết rắn hổ mây là dọc thân của chúng có khoảng 17 – 19 hàng vảy với thành phần chính là keratin. Lớp vảy dưới bụng màu sáng và kéo căng hết phần bụng tạo thành một lớp đồng nhất.Trên đỉnh đầu của rắn hổ mang chúa thường có 2 vảy lớn, mắt đen tròn sáng lồi to và mi trong suốt.Sau đầu của vua các loài rắn có hoa văn màu vàng hoặc trắng, đặc điểm này sẽ được nhìn thấy rõ rệt khi hai mang của chúng phình ra.Khi bị đe dọa, chúng có thể nâng phần đầu lên cao và mắt luôn hướng về phía kẻ thù.Hai mang của rắn hổ mang cũng phình rất to mỗi khi bị đe dọa và phát ra những tiếng rít lạnh thấu xương để cảnh cáo kẻ thù.

Hổ mang chúa được coi là một trong những loài rắn có nọc độc nhất thế giới. Vì vậy việc nắm được cách nhận biết rắn hổ mang chúa sẽ giúp bạn hạn chế được những rủi ro khi bắt gặp chúng.

Tập tính và hành vi của rắn hổ mang chúa

Loài rắn hổ này phân bổ nhiều nhất ở tiểu lục Ấn Độ, phía Nam của Đông Á và Đông Nam Á trong đó có Việt Nam. Chúng thường sống ở các khu vực rậm rạp trong rừng, khe núi, vùng ven khu vực nông nghiệp – nơi mà có nhiệt độ và độ ẩm ổn định. Loài rắn này có thể sống trên mặt đất, trên cây và bơi lội rất giỏi.

Rắn hổ mang chúa là một loài động vật khá nhút nhát, chúng thường tìm cách lẩn trốn, tránh đối đầu khi bị quấy rầy. Tuy nhiên, nếu bị khiêu khích liên tục thì chúng sẽ trở nên hung dữ. Hổ mang chúa sẽ nâng cao phần đầu, phình to mang và phát ra những tiếng rít để cảnh bảo đối thủ.

Rắn hổ mây thường sinh sống và săn mồi đơn lẻ một mình. Chúng sử dụng chiếc lưỡi vô cùng nhạy bén cùng với đôi mắt nhạy bén để phát hiện con mồi. Nọc độc của rắn hổ mang chúa sẽ làm tê liệt hệ thần kinh của con mồi. Với bộ hàm linh hoạt, loài rắn này có thể nuốt trọn những thức ăn có kích thước lớn hơn cơ thể chúng rất nhiều.

Về tập tính sinh sản, loài rắn này giao phối vào tháng 1 đến tháng 3 hàng năm. Sau khoảng 1 tháng thì rắn hổ mang chúa cái sẽ đẻ trứng tại tổ mà chúng đã chuẩn bị sẵn. Sau khoảng 51 – 79 ngày ấp, trứng sẽ nở thành rắn con.

Trong quá trình phát triển, những cá thể rắn hổ mây sẽ lột xác nhiều lần. Sau mỗi lần lột xác thì số lượng vảy và cách sắp xếp hầu như không có gì thay đổi.

Đặc điểm nọc độc của rắn hổ mang chúa

Đây được coi là một trong những loài rắn có nọc độc nhất trên thế giới với thành phần chính là haditoxin – một loại chất gây ngộ độc thần kinh (neurotoxin).

Một lần cắn, rắn hổ mây có thể tiết ra khoảng 200 đến 500 mg nọc độc thông qua hai chiếc răng nanh sắc nhọn ở trong miêng của chúng. Lượng nọc độc này đủ để có thể giết chết 20 người.

*

Nọc độc của chúng sẽ nhanh chóng tác động trực tiếp đến hệ thần kinh trung ương của nạn nhân, gây chóng mặt, đau đầu dữ dội, mờ mắt và cuối cùng là tê liệt. Nếu nghiêm trọng hơn, vết cắn của rắn hổ mang chúa sẽ dẫn tới trụy tim, hôn mê và tử vong sau khoảng 30 phút do suy hô hấp.

Do đó, nếu bị rắn hổ mây cắn thì cần phải nhanh chóng sơ cứu cho nạn nhân để tránh độc lan ra các bộ phận khác và đưa đến các cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Nọc độc của loài rắn này có rất nhiều lợi ích trong y dược và là thành phần để sản xuất một số loại thuốc chữa bệnh.

Tình trạng bảo tồn rắn hổ mang chúa

Tron lịch sử, loài rắn này rất được tôn trọng và tôn sùng trong văn hóa của người dân địa phương, đặc biệt là ở Ấn Độ.

Tuy nhiên, ngày nay số lượng của loài rắn này đang sụt giảm nhanh ở nhiều nơi. Theo thống kê của IUCN, số lượng của rắn hổ mang chúa đã giảm 30% từ năm 1935 đến 2010. Nguyên nhân là do con người phá rừng để khai thác gỗ và lấy đất canh tác và mở rộng nơi định cư.

Ngoài ra, rắn hổ mây còn bị săn bắt để lấy thịt, da, mật, nọc độc để phục vụ cho y học. Thịt của loài rắn này được cho là có nhiều chất dinh dưỡng nên bị săn bắt khác nhiều. Loài này cũng là mục tiêu của những kẻ buôn bán động vật hoang dã trái phép.

Hiện nay, rắn hổ mang chúa được liệt kê vào phụ lục II của công ước CITES, danh sách các loài bị đe dọa của IUCN,

Tại Ấn Độ, hổ mang chúa được đưa vào mục II của luật bảo vệ động vật hoang dã năm 1972, nếu giết hại loài rắn này thì có thể bị cầm tù 6 năm.

Rắn hổ mây cũng được liệt kê vào danh mục những loài bị đe dọa tuyệt chủng ở mức nguy cấp IB theo nghị định 32/2006 của Chính phủ.

Nhiều biện pháp để bảo vệ loài vật này được đưa ra như xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên để tạo môi trường sống cho rắn hổ mang chúa, tuyên truyền để thay đổi nhận thức của người dân về sử dụng các sản phẩm từ chúng,…

Ngoài ra, chống buôn bán động vật hoang dã trái phép cũng cần phải được thực hiện mạnh mẽ hơn để bảo vệ chúng khỏi nguy cơ tuyệt chủng.

Ngoài những hành động của các cơ quan chức năng thì người dân cũng cần nâng cao nhận thức về bảo vệ động vật hoang dã. Đặc biệt, việc không sử dụng các sản phẩm từ những loài động thực vật hoang dã là góp phần rất lớn vào việc bảo tồn những loài này.

Xem thêm: Lời Nhạc: Trái Tim Nhân Ái, Lời Bài Hát Trái Tim Nhân Mã

Bài viết đã cung cấp về cách nhận biết rắn hổ mang chúa và những thông tin về loài rắn này. Hy vọng bài viết sẽ giúp bạn đọc hiểu hơn về đặc điểm, tập tính và thực trạng bảo tồn loài rắn quý hiếm này.